Vergeven?

Mensen doen elkaar van alles aan. Er wordt klein en groot leed veroorzaakt doordat mensen zich onzorgvuldig, grof of zelfs wreed gedragen. Zeker in deze tijden van oorlog en geweld gebeuren de meest vreselijke dingen, maar ook in het gewone leven ontstaan conflicten en pijnlijke misverstanden. Hoe moet je daarmee omgaan? Moeten en kunnen mensen elkaar vergeven? Wat houdt vergeving eigenlijk in? In deze blog wat bedenksels hierover, hoewel ik me ervan bewust ben dat ik op geen stukken na volledig kan zijn.

Ik doe dat, omdat ik laatst bedacht dat ik heel goed begrijp waarom veel mensen zeggen: “Wie ben ik om deze daad of deze mens al dan niet te vergeven?” Vergeven betekent immers dat een gedupeerde of gekwetste persoon de eventuele ‘straf’ kwijtscheldt van de persoon die hem heeft benadeeld of gekwetst. Dat kan hij alleen maar doen vanaf de bovengeplaatste positie van degene die de ander mag of kan be- of zelfs veroordelen. Wanneer je het hebt over vergeving, heb je het indirect over hiërarchie. 
Mensen die zichzelf niet hoger willen plaatsen dan anderen beweren daarom dat zij die positie niet willen innemen. Of ze zeggen: “Uiteindelijk zal God of Allah oordelen.” Logisch; God en Allah staan per definitie boven de gewone mensen.

Ik denk dat veel mensen een probleem hebben met vergeving vanwege deze hiërarchie. Zeker mensen die in hun jeugd hun ouders of andere (vaak kerkelijke) gezagsdragers regelmatig hun spijt moesten betuigen, zullen moeite hebben met het uitspreken van spijt en het ontvangen van vergeving.
Toch is er iets nodig om een verstoorde relatie weer goed te maken. Maar wat?

Nu ik er wat langer over nadenk, zie ik hoe langer hoe duidelijker dat vergeving, en daarmee deze hiërarchie, het ‘weer goed maken’ niet helpt, maar juist in de weg staat. Zeker wanneer je het hebt over gewone menselijk relaties. Want waar gaat het uiteindelijk om? Om weer met elkaar verder te kunnen. Om weer open en liefhebbend met elkaar om te kunnen gaan. Daarvoor is niet zozeer nodig dat degene die de ander heeft gekwetst (ik noem hem verderop steeds ‘de kwetsende’) inziet hoe slecht hij zich heeft gedragen en daarvoor eventueel een straf krijgt opgelegd. Het gaat erom dat hij werkelijk oog krijgt voor degene die hij heeft gekwetst (ik noem hem verderop steeds ‘de gedupeerde’). 

Daarvoor is om te beginnen nodig dat de gedupeerde zichzelf laat zien. Hij moet van zijn hoger geplaatste positie vanwaar hij de ander kan beschuldigen, straffen of minzaam vergeven, afdalen tot de ‘gewone’ mens’ die hij is, en wel: een mens met pijn. Want daar gaat het om: hem is pijn gedaan en die pijn en zijn verdriet moet hij laten zien. Aan de kwetsende. Zonder te beschuldigen of te verwijten.
Deze ‘afdaling’ is vaak niet gemakkelijk. ‘Zich laten kennen’ voelt in zekere zin aan als een vernedering, waarmee de hiërarchie is aangetoond. Maar het gaat er nu net om dat die verdwijnt. Gewoon mens worden dus, en pijn en verdriet laten zien.

Want de kwetsende moet deze pijn zien en erkennen. Dat zal ook voor hem niet gemakkelijk zijn. Deels, omdat het sowieso lastig is om werkelijk oog te hebben voor anderen, maar vooral, doordat het heel moeilijk is om de pijn van anderen aan te zien. Zeker als je degene bent die die pijn heeft veroorzaakt. Goed beschouwd is dit veel moeilijker dan een straf uitzitten. Dat kun je in zekere zin rustig, en in afzondering doen, zonder al teveel na te denken over wat je hebt aangericht.
Het is noodzakelijk dat de kwetsende de pijn van de gedupeerde ziet en werkelijk erkent, want daardoor zal bij hem een gevoel van spijt ontstaan. Spijt is een gevoel van het hart dat automatisch ontstaat, wanneer je ziet dat je iemand pijn hebt gedaan. Het is een heel pijnlijk, bijna onverdraaglijk gevoel. Vandaar dat veel mensen het ogenblikkelijk wegduwen zodra het zich aandient. Maar hoe pijnlijk ook, deze spijt moet worden gevoeld, want de volgende stap bestaat eruit dat de spijt wordt uitgesproken. Door dat te doen opent de kwetsende zijn hart voor de gedupeerde en verlaat ook hij de hiërarchie. Hij is dan namelijk niet meer de lager geplaatste ‘slechterik’, maar een ‘gewoon’ mens met een pijnlijk getroffen hart.

Het is nu aan de gedupeerde om deze spijt te ontvangen en te luisteren naar en begrip op te brengen voor de kwetsende, die misschien zal uitleggen waardoor zijn gedrag werd bepaald of beïnvloed. Mogelijk ontstaat er bij de kwetsende de behoefte om te laten zien dat hij in wezen een goed mens is en zal hij iets willen doen waaruit dat blijkt. Hij wil ‘boeten’. Het is in dit verband belangrijk om te weten dat het woord ‘boeten’ oorspronkelijk ‘herstellen’ betekent. Een visser herstelt zijn net door de gaten te boeten. De kwetsende herstelt de relatie door iets moois of goeds te doen.

De woorden ‘vergeving’ en ‘vergeven’ zullen tijdens dit proces waarschijnlijk niet worden gebruikt. Wel de woorden ‘begrip’ en ‘begrijpen. Je zegt niet: “Ik vergeef je”, of: “Ik vergeef het”, maar wel: ”Ik begrijp je”, “ik begrijp het”, of: “Ik zie je.”
Hoe dan ook, in mijn ogen wordt een relatie niet zozeer hersteld door vergeving te vragen en te schenken, omdat bij vergeving altijd iets van hiërarchie voelbaar is. Je heelt een relatie door over en weer je hart voor elkaar te openen. Door pijn en spijt te tonen en te erkennen, en zodoende weer liefde en begrip voor elkaar te kunnen voelen. Hiërarchie zal dan niet meer bestaan. Zij zal zijn vervlogen in de liefde.

22 reacties op “Vergeven?”

  1. Verhelderende toelichting. Bruikbaar voor de therapiepraktijk. Ik print het uit en neem het mee in de sessies, als het past. Natuurlijk met bronvermelding Riekje.
    Dank hiervoor en mooie zonrijke dag vandaag!

    1. Nou, dat ervaar ik als een compliment: mijn blog uitprinten en gebruiken in sessies. Ik hoop dat het behulpzaam is. Ik verwacht wel, dat de verschillende stappen soms moeilijk zijn te maken en dat het bijvoorbeeld soms wel een hele sessie kan duren voordat iemand zich werkelijk durft te openen voor de ander.

  2. Ik ben in mijn jeugd misbruikt, degene die dit heeft gedaan, daar heb ik mijn pijn en boosheid aan kunnen laten zien en ook degene die dit heeft gedaan kon dat en toonde berouw. Het was een verdrietige maar ook mooie ervaring.

    Wat helaas niet betekent dat de relatie met deze persoon is verbeterd. Maar ik probeer wel dat moment te onthouden die op dat moment oprecht voelde.

    1. Wat bijzonder, dat jullie aan beide kanten open konden zijn naar elkaar. Ik kan me voorstellen dat het voor jou heel belangrijk was om mee te maken.
      Maar daarnaast kan het natuurlijk zijn dat deze persoon je gewoon niet ‘ligt’ en dat je gewoon niet goed met hem kunt opschieten. Dan is dat gewoon zo. Je kunt nu eenmaal niet met iedereen een goede relatie hebben.

  3. Ik ben ook misbruikt. Wel mijn pijn en proces van verwerking laten zien, maar hij betuigde geen spijt. Hij had een verklaring voor zijn daad! Door de tijd is mijn pijn wel verzacht, maar vergeven, nee! En ook daar is mee te leven.

    1. Begrijpelijk dat je de man niet kunt vergeven, want hij opende zich niet voor jou. In plaats van spijt, kreeg je een verklaring. In plaats van jou te zien, was hij druk doende zichzelf te verdedigen. Dat helpt jou niet.
      Mooi, dat je zegt dat je hiermee kunt leven. Waarschijnlijk doordat je jezelf genoeg hebt kunnen zien en troosten, kun je het naast je neerleggen en beïnvloedt het je leven niet meer. Gelukkig!

  4. ik moest zo denken aan de eerste boodschap van jou die bij mij binnenkwam… Na het lezen van Revolutie (toen nog in het huwelijk…): ‘uit de machtsstrijd gaan’. Daar ging het allemaal om dus… Boek staat niet meer in mijn kast ontdekte ik vanochtend, uitgeleend dus waarschijnlijk aan een inmiddels vergeten persoon.. Maar de inhoud staat nog helder in mijn geheugen. Het begint allemaal met inzicht, maar dan volgt een lange weg… Deze blog was weer en mooie opfrisser. Dank! Liefs, Nelleke

    1. O, wat leuk dat je dit zo zegt, want ik was ook bezig een blog te schrijven over machtsstrijd. Om delen of andere reden koos ik voor vergeving . Maar die machtsstrijd komt waarschijnlijk ook nog wel een keer. Mooi onderwerp!

  5. Riekje, alles wat je schrijft herken ik, deel ik. Maar er is iets was ik nog mis. Het is zoeken naar de verwoording, maar het opschrijven helpt me daarbij.

    Stel ik ben de kwetsende. Ik doe dat, denk ik, vanuit ego-niveau. Op dat niveau heb ik kennelijk iets te verdedigen, moet ik iets veilig stellen, wellicht verborgen houden. Ik moet me ‘beter, sterker etc.’ voordoen -fluistert het ego me in- dan ik ben want ik ‘ben niet goed genoeg’.
    Gedrag vanuit het ego kan gemakkelijk kwetsend zijn. Maar gelukkig is er mijn hart. Misschien vervult dat de functie van God of Allah, voor mij is het in essentie de Boeddha-natuur.
    Om als kwetsende te kunnen boeten zoals de vissers dat doen, is het nodig dat ik het lijden kan zien wat ik heb veroorzaakt. Dat vraagt moed van de gedupeerde om zich te laten zien.
    Maar een belangrijke stap is dat ik, bijna tegelijkertijd, mijn ego los laat en mijn hart om vergeving vraag:
    ‘ Ik was afgedwaald, mag ik alsjeblieft weer binnen komen, want ik wil boeten.’
    En het altijd vergevingsgezinde hart omarmt me met een warm: ‘ Ja!’
    Dan kan ik zonder angst uit mijn harnas stappen, beter zien wat het lijden van de gedupeerde is en oprecht spijt betuigen, boeten.

    Wat ik toe wil voegen aan je verhaal is het jezelf vergeven, buigen voor het hart, dat hiërarchisch boven het ego staat.

    Vanuit verbondenheid opgeschreven

    1. Klopt! Er is ook altijd de noodzaak om jezelf te vergeven en dat is vaak nog moeilijker dan de ander vergeven. Dank voor deze toevoeging. Het heeft inderdaad alles te maken met het ego en het hart. In casu de normen die je jezelf oplegt.
      Mooi onderwerp voor een volgende blog!

  6. Mooi geschreven Riekje. Ik heb het destijds gelezen in je laatste (?) boek. Ik heb ook altijd zo’n moeite gehad met het woord “vergeving”. Ik vond het voorál een “hoofd” zaak en inderdaad de ongelijkheid van boven de ander te gaan staan. Jij verwoordde dit zó helder en duidelijk. Begrip voelt voor mij ook veel zachter, uit het hart. Dank dat je het me weer hebt helpen herinneren.

  7. Herkenbaar, Riekje! Soms zie je het terug in sporadische verzoeningsverhalen die af en toe in media verschijnen, zoals bv. van oorlogsveteranen. Het mooiste voorbeeld vind ik toch wel Nelson Mandela, hoe hij omging met de ervaringen van de afgeschafte apartheid en de sleutelfiguren daarvan. In mijn eigen leven zoek ik nog naar de weg om mijzelf te helen als de ‘tegenpartij’ niet meebeweegt en het vergevingsproces stopt. Ik sluit me dan nog te vaak af voor nare ervaringen, vaak in een automatische reflex. En dat belemmert vanzelfsprekend ook de weg naar binnen, het hart, de boeddha-natuur.

    1. Ja, die Waarheid- en Verzoenings-Commissie in Zuid Afrika zijn een prachtig voorbeeld van deze manier van omgaan met elkaar. Ik had daarover een alinea geschreven in deze blog, maar heb hem gewist omdat ik vond dat de blog te lang werd.
      Als de andere partijneet meebeweegt, is het zaak om met liefde en aandacht naar jezelf te kijken en jezelf op die manier te troosten en te helen. Een confrontatie met de ander zal dan natuurlijk niet zo gemakkelijk zijn. Je zult moeten accepteren dat de ander is, zoals hij is.

  8. Heel mooi, heel herkenbaar. Ik gebruik je liefdevolle beschrijving ook graag in mijn praktijk.
    Als dat mag.
    Vergeving, vergiffenis, sorry zeggen, dat gaat meestal niet uit het hart, inderdaad meer vanuit ego-energie en macht(eloosheid).
    Het werkt ook niet…
    Ik moest aan een voorval denken, heel lang geleden. Op een workshop zei ik iets waardoor een andere deelneemster in paniek raakte, wegliep uit de ruimte en er een grote chaos ontstond. Vol oordelen over ons beiden en heel veel onrust. Ik zocht haar op, vroeg of ik haar in haar ogen mocht kijken. Dat mocht gelukkig!
    We waren een tijdje in stilte en verbondenheid bij elkaar en kwamen terug in de ruimte.
    Daar was nog steeds chaos…
    We zijn stil naast elkaar gaan zitten en hebben gewacht tot de chaos opgelost werd.
    Aan het eind van de dag hebben we in liefde en stilte afscheid genomen van elkaar.
    En elkaar nooit meer gezien.
    En toch is er nog steeds die diepe verbondenheid.
    Dank voor je blog, daardoor kwam dit verhaal weer naar de oppervlakte 🙂

    1. Wat een bijzonder verhaal. Het is me niet helemaal duidelijk wat er zich precies afspeelde, maar ik begrijp wel dat jullie elkaar woordeloos begrepen en ontmoetten door elkaar in de ogen te kijken. Wat mooi, dat dat zo’n diep gevoel van verbondenheid heeft gegeven.
      Grappig, dat dit verhaal weer omhoog kwam.
      En natuurlijk mag je dit in je praktijk gebruiken!
      .

  9. Ik zal je te zijner tijd mailen over dit onderwerp wat voor mij heel dichtbij komt bij broer en zus. Hoe dan???
    Liefs van Jettie

  10. Dat klopt zondermeer. Dat is ook mijn ervaring. En langer dan 1 sessie he.. Het helpt mij als therapeute om de vaak beladen termen minder te gebruiken, waardoor het proces van je verhouden tot de ander die je pijn deed ( of die jij pijn hebt gedaan) te kunnen aanzien in jezelf..
    Daarvoor is je stuk bruikbaar. En dat vergeven een werkwoord is… een soms levenslang proces.. ja dat zie ik ook zo. Dank je voor je reactie .

  11. Weer een helpende en ondersteunende tekst Riekje. Na de confrontatie met overspel in 2016 door mijn echtgenoot bleek het een hele toer om vanuit evenwaardigheid verder te kunnen. En de vraag speelde of ik dat wel wilde. Hij was natuurlijk de kwaaie pier en ik het heilig boontje. (-:. Na vele lange gesprekken en relatietherapie ontstond zoetjesaan begrip over en weer. De open wond hoefde niet bepleisterd.
    Erkenning van pijn en vooral het uitspreken en bevestigen van spijt over het gebeurde heeft onze relatie weer vlot getrokken. Ik heb mezelf vergeven dat ik, als verstandige vrouw die wijsheid preekt voor anderen, te maken had met bedrog. De schaamte ben ik nog niet te boven. De meeste van mijn familie en vrienden weten hier niet van. Daar koos ik voor om de revolutie in ons huwelijk voluit voor mezelf en elkaar alle kans van slagen te geven. Ik koos immers niet voor echtscheiding, ik wist/weet ten diepste dat deze relatie mijn weg is.

    En gelukkig zijn we daarin geslaagd en hebben we het goed bij en met elkaar. Nu deel ik het hier. Ook de schaamte neemt aan kracht af. Dat voelt als ware vergeving: begrip voor mijn naïviteit en mijn goedgelovigheid in die periode. Niets menselijks is mij/ons vreemd. Dankjewel Riekje. Je bent dan wel niet meer werkzaam als therapeut, maar met je blogs help je mij en anderen telkens weer een stapje verder. Dank daarvoor

    1. Heel veel dank voor je reactie. Ik herken veel van wat je schrijft. Ook je schaamte voor je eigen gedrag dat zo in tegenspraak was met wat je allemaal naar buiten bracht als therapeut ken ik!.
      Jan en ik experimenteerden in de zestiger jaren met dit soort dingen, omdat toen ‘alles moest kunnen.’ En dat kon natuurlijk niet. Bij niemand.
      Vooral het over en weer erkennen van onze pijn en spijt, herstelde de relatie. Meer dan alle uitleg en verklaringen.
      En wat wordt een relatie kostbaar als je dergelijke dingen ‘overleeft’!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *