Meditatie en emoties

Jarenlang zit ik al te stoeien met de vraag hoe de verhouding is, kan, of zou moeten zijn tussen boeddhisme en psychotherapie. In de jaren 80, toen er meer belangstelling ontstond voor het boeddhisme, stonden die twee zo ongeveer lijnrecht tegenover elkaar, om niet te zeggen dat ze elkaar verketterden. Wie mediteerde haalde zijn neus op voor psychotherapie en andersom; mensen die zich bezig hielden met psychotherapie moesten helemaal niets hebben van mediteren.
Voor Jan en mij gold dat niet. Omdat Jan zich al vanaf de zeventiger jaren verdiepte in het boeddhisme, maar we samen ook psychotherapie gaven in Centrum Boswijk, werden we in uitgedaagd om verbinding te zoeken tussen beide.

Inmiddels is er behoorlijk wat veranderd. Ik heb Thich Nhat Hanh in de loop van de jaren waarin ik hem volgde, steeds meer en nadrukkelijker horen zeggen, dat het belangrijk is om je gevoelens te erkennen (te ‘omarmen’) en om er diep in te kijken. Hoe dat ‘diepe kijken’ concreet gezien dan in zijn werk zou kunnen gaan, bleef doorgaans overigens in het midden. Dus praktisch gesproken veranderde er niet veel.

Voor mij is en blijft het een hoogst interessant en grotendeels nog onontgonnen gebied; het gebied tussen meditatie en therapie.
Vandaar dat ik aangenaam verrast was toen ik een kort artikel las in de nieuwsbrief van Lions Roar door Lama Tsultrim Allione over het bevrijden van wat zij je ‘demons’ noemt. (www.lionsroar.com)
Lama Tsultrim Allione is een vrouwelijke boeddhistische leraar met een uitzonderlijke levensloop. Ze is geboren in Engeland (1947), is een aantal keren in- maar ook weer uitgetreden als non in kloosters in Nepal, is twee keer gescheiden en nu weduwe, en heeft drie volwassen kinderen. Ze verdiepte zich in vrouwelijke Tibetaane yogini’s, in het bijzonder de 11e eeuwse Machog Labrön. In 1993 startte ze een meditatie centrum in Amerika: Tara Mandala, waar ze het gebied tussen westerse psychologie en Boeddhisme wil verkennen. In 2008 schreef ze het boek Feeding your demons. (In de Nederlandse vertaling: Bevrijd je demonen.) Daarin beschrijft ze een manier van mediteren die terug schijnt te gaan op de meditatietraditie van Machog Labrön, die ze heeft aangepast en toegankelijk gemaakt voor de westerse mens.

Machog Labrön

Een flink aantal jaren geleden kwam ik Lama Tsultrim al op het spoor. Ik beoordeelde haar vorm van mediteren toen als ‘te ingewikkeld Tibetaans’, maar doordat ze in het genoemde artikel iets gedetailleerder beschreef hoe haar manier van mediteren eruit ziet, raakte ik nu toch geïntrigeerd. Uitgangspunt van haar denken is namelijk dat je je demonen (energie zuigende of belemmerende emoties zoals woede, angst, wanhoop, jaloezie en dergelijke) niet alleen moet erkennen, maar dat je ermee in gesprek moet gaan. Sterker nog: je moet ze voeden. 
Dit voedende gesprek vindt plaats in een exact omschreven vijf stappen-plan. Heel sterk verkort samengevat: jijzelf en je demon zitten tegenover elkaar, er worden voorgeschreven vragen gesteld en beantwoord, de demon wordt gevoed en het eindigt ermee dat je innerlijke rust en vrede ervaart. Tijdens de vijf stappen verwissel je een paar keer van plaats, zodat je je demon leert kennen door je met hem te identificeren.

Dit lezende, kreeg ik het beeld van een voor mij ‘doodgewone’ Gestalt-sessie voor ogen. Ik heb mensen ook tegenover hun pijn of hun verdriet laten zitten, aan weerskanten laten onderzoeken wat daar te voelen en te ervaren viel, en deze beide kanten een gesprek met elkaar laten voeren. De gevoelens op de beide stoelen veranderden dan, doordat er over en weer informatie en aandacht werd uitgewisseld. Weliswaar geen vast omschreven stappen-plan, maar wel een gesprek.
Een verschil is wel, dat er in Gestalt altijd veel gepraat wordt en er meestal ook ‘echte’ personen verschijnen op de plaats van de emotie, zoals bijvoorbeeld een ouderfiguur of het zogenoemde ‘innerlijke kind’. In de bovengenoemde dialogen wordt op een heel speciale manier gewerkt met kleuren en lichten. 
Dat kan een nadeel, maar evengoed een voordeel zijn. Maar al te vaak gaan mensen zich namelijk hechten aan ‘het verhaal’ rondom hun emoties, waardoor ze in feite nog verder van huis zijn. “Ik reageer nu eenmaal zo, omdat ik vroeger…., omdat mijn moeder vroeger…,” enzovoort. Wanneer je uitsluitend werkt met lichten en kleuren, loop je dit gevaar misschien niet.

Hoe het ook werkt, wat me treft, en verheugt, is het feit dat hier binnen de boeddhistische context direct en expliciet naar emoties wordt gekeken. Ze worden niet alleen erkend, maar ook te woord gestaan en er bestaan zelfs momenten waarop je je met hen identificeert. Je voedt ze zelfs!
Dit schrijvende, schiet me opeens de uitspraak te binnen, die ik vroeger vaak bezigde als clienten weerzin voelden om negatieve, angstaanjagende of schaamtevolle emoties onder ogen te zien: “Als je de duivel wilt leren kennen, moet je hem de hand schudden”. Het herinnert me er ook aan dat ik al sinds jaar en dag beweer dat je niet moet vechten, maar voeden. Eén van mijn eerste blogs heeft dit zelfs als titel. 

Heeft dit alles ermee te maken dat lama Tsultrim een vrouw is, en dat ze  zich baseert op een vrouwelijke Yogini? Is haar ‘meditatie-methode’ meer en beter op vrouwen toegesneden dan de meer traditionele meditatie-methodes? Ik moet toegeven dat ik altijd vragen heb gehad omtrent het omgaan met emoties in de boeddhistische meditatie-traditie en dat ik vaak heb gedacht dat dit te danken (te wijten?) is aan het feit dat het vooral mannen zijn geweest, die de traditie hebben vormgegeven. Hoe zit het bijvoorbeeld met die Machog Labrön? Is zij, inclusief haar meer vrouwelijke mediatie praktijk, in de loop van de eeuwen niet gewoon verdonkeremaand en wordt zij nu door Tsultrim Allione als het ware ‘opgediept’ en recht gedaan? Betekent dit dat ik me bevind in de stroom van wetenschappers en onderzoekers, die tegenwoordig ontdekken dat de man zo ongeveer in alles als standaard-norm wordt gebruikt, of het nu gaat om het ontwerp van de stoelen in auto’s, de dosering van medicijnen of het diagnosticeren van hartkwalen? En dat zo langzamerhand duidelijk wordt dat die norm niet zonder meer toepasbaar is op vrouwen? Zullen vrouwen, naast bijvoorbeeld andere doseringen van medicijnen, ook gebaat zijn bij andere vormen van meditatie? Ik weet dat er onderzoek is gedaan naar het effect van meditatie op de hersenen. Maar waren dat de hersenen van mannen of vrouwen? Zeker is, dat hersenen van mannen en vrouwen verschillend werken https://riekjeboswijk.nl/de-twee-hersenen/, maar wordt daar in de meditatiepraktijk rekening mee gehouden?
Alles bij elkaar vind ik dit allemaal hoogst interessant. Dus ik heb het boek besteld en ga er eens even helemaal in duiken. Ik houd je op de hoogte.

Fritz Perls

20 reacties op “Meditatie en emoties”

  1. Goedemorgen Riekje,
    Blij verrast lees ik je blog vanochtend. Ik heb veel gehad aan de methode van Tsultrim Allione.
    Ik ben benieuwd naar jouw ervaring met het boek/ haar methode..
    Het is voor mij de omslag geworden in een innerlijk proces/worsteling met mijn ‘demon’.
    Door jouw schrijven heb ik het boek weer uit de kast gepakt en ga ik het ook opnieuw doornemen.
    Blij dat je ons/mij op de hoogte gaat houden!

    1. Wat goed te horen dat deze methode je ooit veel heeft geholpen. Ik ben benieuwd hoe je het boek nu vindt. Vaak lees je boeken na verloop van tijd heel anders. Ik heb vaak van mensen gehoord dat ze mijn boeken voor en na een periode van therapie heel anders lazen.

  2. tsjitske dijkstra

    Ja, het is weer mooi. Ben net een verhaal aan het voorbereiden over omgaan met emoties voor interne coaches hier. Fijne inspiratie en goeie timing Riekje .

    1. Ik be benieuwd of het in China in dit opzicht heel anders is als in Nederland. Krijgen emoties daar sowieso aandacht? En is er veel verschil tussen mannen en vrouwen? Er zullen vast wel culturele verschillen te vinden zijn.

  3. Dag Riekje,
    Dit vind ik bijzonder boeiende materie.
    Zowel wat je schrijft over het omgaan met emoties in Boeddhisme en psychotherapie als over de omslag van een door het mannelijke denken gedomineerd wereldbeeld naar één waar het vrouwelijke haar rechtmatige plek inneemt.
    Wat psychotherapie betreft heb ik erg veel gehad aan de inzichten die ifs (internal family systems) heeft toegevoegd. Namelijk dat emoties horen bij innerlijke delen van onszelf. De ‘omarmende’ dialoog is dan tussen Zelf en dat deel van ons dat de emotie (met bijhorende aannames) ‘vasthoudt’.
    Boeiende materie dus en benieuwd naar het vervolg.
    Genegen groet,
    Paul

    1. Interessant: ik denk dat wat je vertelt over de ifs, in wezen niet verschilt van wat Tsultrim beweert en waar ik mijzelf ook heel goed in kan vinden. Er worden alleen verschillende namen gegeven aan in mijn ogen dezelfde ‘instanties’. Vooral de term ‘Zelf’ is in dat opzicht interessant, want wie of wat wordt daarmee bedoeld?

        1. Ik heb het gelezen ik lees daar dat hij het Self op exact dezelfde manier definieert en beschrijft als ik in ‘De reis van het gewaarzijn’, namelijk als dat ‘deel’ van de mens dat in alle mogelijke spirituele tradities wordt erkend en daar steeds andere namen krijgt, zoals: de ziel, de Boeddhanatuur, het Atman, het Tao, de Geliefde, het Innerlijke Licht.

  4. Wat een bijzonder interessante blog, Riekje.
    En ook zo bijzonder mooi, dat er altijd beweging is, nooit stilstand, altijd levend, altijd verandering!

    1. Ja er verandert van alles volgens mij. We gaan een nieuwe feministische golf tegemoet als je het mij vraagt. Interessant is in dit opzeg de nieuwe documentaire van Sunny Bergman over wat nu typisch mannelijk is.(2Doc 11 januari) Want doordat vrouwen steeds verder ontplooien, worden mannen natuurlijk geconfronteerd met die vraag wie zij zijn en wat hun betekenis is. Heel relevante vragen, waar zeker ook aandacht aan gegeven moet worden.

  5. Hilke van der Zwaan

    Goedemorgen Riekje,
    dankjewel voor je inspirerende posts. Ik volg ze sinds kort en wat je schrijft voedt me en resoneert ook meestal. Ik moest bij dit stukje denken aan de voice dialogue methode waarbij je ook in gesprek gaat met kanten / delen in jezelf (op verschillende stoelen). Die delen worden idd gevoed en uitvergroot met als bedoeling ze uiteindelijk te kunnen eren en omarmen. Heb zelf ervaren dat dit heel helend kan werken. Ben benieuwd naar je verdere bevindingen!
    Warme groet,
    Hilke

    1. Ja, voice dialogue lijkt heel veel op Gestalt in die zin, dat je ook werkt met stoelen en stemmen die je tegenover elkaar zet. Eigenlijk heel ouderwets: Perls ontwikkelde zijn Gestalt-therapie al vanaf 1940. Het eerste Gestalt-instituut stichtte hij in 1950. Toch ondervonden wij (en na ons de therapeuten in het Boswijk Instituut) dat dit werken met verschillende ‘stemmen’ op verschillende stoelen heel verhelderend en heilzaam werkt.

  6. Hallo Riekje,
    Interessante blog. Zelf heb ik goede, bijzondere ervaringen opgedaan met Quantum Light Breath. Deze adem meditatie is ontwikkeld door Jeru Kabbal en volgens mij gebaseerd op Vipassana meditatietechnieken. Ken je deze meditatie?

  7. Oei, Riekje, je blog raakt op allerlei niveaus duidelijk en onduidelijk van alles in me aan, roept ook vragen op.
    Zoals: ‘Heb ik het dan niet goed begrepen? In onze beoefening worden we toch gestimuleerd om alles wat zich aandient te onderzoeken, elke emotie?’ Ik weet ook nog dat ik in één van de Boswijk therapiebijeenkomst hoorde: ‘Alles wat je niet wilt zien overvalt je onverwachts in het donker (zo ongeveer)’. Met andere woorden, emoties mochten/mogen er toch altijd zijn? Iets anders is dat we niet extra zouden moeten voeden, water geven.
    Tijdens sessies werd ik zelf ook uitgenodigd om steeds van stoel te wisselen, me zo te identificeren met allerlei (geinternaliseerde) stemmen, bv. van mijn ouders. Gelukkig werd ik door de therapeute behoed voor de valkuil die jij omschrijft: ‘Ik ben nou eenmaal zo omdat mijn moeder (vader) zo en zo deed.’
    Nog iets wat je blog aanraakt: ik stond op de barricades van het feminisme, zo lang geleden al weer. Maar pas recentelijk realiseer ik me hóe alles in onze maatschappij langs ‘de mannelijke meetlat’ wordt ontwikkeld en gewogen. Zelfs de pianotoetsen… En, hoe vrouwen zich daar ook aan aanpassen! In De Correspondent schreef Lynn Berger daar onlangs een onthullend artikel over. De onzichtbare vrouw.
    Kortom, deze blog doet veel borrelen. Spannend!
    Liefs, Elma

    1. Volgens mij heb je alles goed begrepen wat betreft het aanvaarden en respecteren onderzoeken van emoties. Ik schreef alleen dat dat in de jaren 80 in meditatieve kringen nog niet zo gangbaar was. En dat de methodes van onderzoeken en omgaan met emoties nogal verschillen in de meditatieve en de psychotherapeutische praktijk.
      Ja, over die mannelijke meetlat waren onlangs ook vier interessante uitzendingen op de televisie.

  8. hallo weer Riekje,
    Traditionele meditatie is mij ooit 1 keer gelukt in Plum Village. heel bijzonder.
    Wat kunnen mensen toch moeilijk doen; Boeddhisme en psychotherapie, heerlijk samen.
    Beiden vervullen mijn leven, net als Christen-dom en Is-lam. Ik zoek en vind in alles het goede voor mij en maak dat deel van mijn leven. Het Universum omvat tenslotte alles.

    1. Dat zei mijn moeder ook altijd: “Onderzoek alles en onthoud het goede” en zij had het geloof ik van haar vader; mijn grootvader dus.
      Ja, het is verbazingwekkend hoezeer mensen geneigd zijn om verschillen te benadrukken en overeenkomsten vervolgens uit het oog te verliezen.
      Heerlijk om je te laten omvatten door het Universum.

  9. Dag Riekje,

    Omdat ik samen met jouw man in de werkgroep van vertrouwenspersonen van LIA zit, zat ik eens wat te neuzen op de website van centrum Boswijk. Ik klikte her en der wat door en ineens zag ik jouw recente blog. Wat een voltreffer!! Ik zit op het puntje van mijn stoel bij het lezen van deze blog en het is uit puur enthousiasme dat ik een reactie schrijf.

    Je omschrijft hiermee namelijk mijn grootste innerlijk en uiterlijk onderzoek van de afgelopen 3 jaar. Nog nooit heb ik iemand zulke heldere woorden zien geven aan dit vraagstuk. Zo veel mensen die beide stromingen van binnenuit kennen, ken ik bovendien ook niet.

    Mijn innerlijk pad begon op mijn 20e met een mindfulness-training en veel zitten, observeren en ademen. En delen, natuurlijk. Levensveranderend was dat toen voor mij. Daarna kwam de Sangha, wat een cadeau. Daarbij was er een prachtige, liefdevolle lerares die mij de fijne kneepjes leerde van, jawel, feeding your demons. Gebaseerd op de oefening van Lama Tsultrim Allione. Ik hoor er bijna nooit iemand over! Terwijl het o-zo prachtig is.

    En 5 jaar daarna wilde iets in mij dieper kijken. Meer van mij wilde aan het licht komen, al begreep ik verstandelijk niet per se waarom. Ik werd als het ware geroepen door de psychotherapie en startte met een 4-jarige opleiding tot lichaamsgerichte psychotherapeut, die begon met een stevige reis naar binnen in de eerste 2 jaar. Met veel ademwerk, innerlijk-kind werk en lichaamswerk. En wat heb ik me daarbij verwonderd, verbaasd, met mijn oren staan klapperen, met mijn hele wezen staan klapperen. En mijzelf achter mijn oren gekrabt over of ik hier nou wel goed aan deed; zo diep kijken en zo diep doorvoelen. Dit kende ik niet op deze manier, vanuit mijn eerdere beoefening. Toch was het zo, zó interessant. Soms verlangde ik naar mijn kussen; gewoon zitten. Soms zat (zit) ik op mijn kussen met zo veel stromende emotie dat ik wilde ademen, rennen, bewegen, mijn emoties wil laten stromen. Soms vraag ik me af of ik niet te veel bezig ben met het laten stromen van mijn emoties en de waarnemer een beetje ‘verlies’. Ik ben nog steeds mijn weg aan het zoeken in het combineren van mijn geliefde mindfulness-beoefening en de lichaamsgerichte psychotherapie. Voor mijzelf en daarmee ook als begeleider van processen van anderen.

    Het antwoord over hoe diep ik ergens zelf in wil en hoe vaak, heb ik niet. Ik kom soms een overtuiging in mezelf tegen dat het niet ‘goed’ zou zijn om de duivel de hand te schudden, om jouw woorden te gebruiken. Terwijl ik op een wezenlijke laag ook diep weet hoe bevrijdend en helend het kan zijn om werkelijk te kijken, werkelijk te willen zien wat zich afspeelt. En dan nog die vraag; hoe schud je de hand. Hoe benader je het beest. Wat nooit werkelijk een beest is, bij nadere inspectie. Gewoon een tot dan toe onbekende voorbijganger, die graag erkend wil worden. Liefde wil voelen. En dan ineens een metgezel wordt…

    Het blijft me waarschijnlijk altijd fascineren. Hopelijk. Ik ga je blogs in ieder geval vaker lezen, wat een aangename kennismaking!

    Warme groet,
    Danique

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *