Jezelf vergeven

Nog even over vergeven. Om precies te zijn, over jezelf vergeven. Hoe komt het dat dat vaak zo lastig is? Zeker wanneer er over en weer verwijten, pijn en spijt zijn uitgesproken is het vaak niet moeilijk om de ander te vergeven en hem of haar weer te zien vanuit je hart en je liefde. Als je jezelf wilt vergeven gaat dat meestal veel moeilijker. Waarom?

Dat komt, doordat je dan te maken krijgt met een heel lastige instantie in jezelf; de instantie die je doen en laten voortdurend op de korrel neemt, die hoge eisen stelt aan je gedrag en die daardoor de vriendelijke vergevingsgezindheid van je hart behoorlijk in de weg kan staan. Frits Perls noemde deze instantie de ‘topdog’. In andere therapie-richtingen staat hij bekend als ‘de criticus’ of ‘de perfectionist’. Ik zal hem verderop steeds ‘de perfectionist’ noemen. 
Deze perfectionist vertelt je hoe ‘het’ moet. Hij vertelt je hoe je je hoort te gedragen, wat wel en niet mag, wat hoort enzovoort. En hij tikt je op de vingers wanneer je je niet volgens zijn voorschriften gedraagt. Als je iets fout hebt gedaan slaat hij je bijvoorbeeld om de oren met uitspraken in de trant van: “Je had het beter moeten doen. Doe dan ook eens wat voorzichtiger. Je had het allemaal kunnen weten, Stom, dat je zo hebt gehandeld!” Hij komt dus aandragen met verwijten, terechtwijzingen, gedragsaanwijzingen, enzovoort, waardoor je schuldig gaat voelen over wat je hebt gedaan. Als je je schuldig voelt, kun je je meestal niet voorstellen dat je ooit vergeven zult worden. En wat je perfectionist betreft is dat ook zo: hij zal dat zeker niet doen.
Je vergeeft de ander dus wel, maar jezelf niet. Het lijkt wel of je met twee maten meet.


En dat doe je ook: je meet inderdaad met twee maten. Als je iemand anders vergeeft, kijk je vanuit je hart naar de ander en vergeef je hem zijn imperfectie. Jezelf vergeven is echter onmogelijk, omdat je perfectionist niet bereid is jou je imperfectie te vergeven. In feite suggereert hij dat jij wél perfect bent, althans perfect zou kunnen wórden. Je deed het misschien wel fout, je was misschien onzorgvuldig, wat ook maar, kortom je hebt gefaald, maar in principe kun je het goed doen. Hij weet jou immers precies te vertellen hoe dat moet! Hij blíjft maar beweren hoe je het allemaal anders en beter had kunnen doen. Híj weet het, híj is perfect. Als je zou doen wat hij zei, zou jij perfect zijn. En daarom is hij streng, heel erg streng! De ander mag dan misschien imperfect zijn, jíj niet.

Als je jezelf wilt vergeven, zul je de perfectionist het zwijgen moeten opleggen. Je zult hem ervan moeten overtuigen dat je niet perfect bent. Op zijn minst moet hij begrijpen dat je dat indertíjd niet was. Je kon niet beter handelen omdat het je toen aan kennis ontbrak, omdat je in die tijd misschien doodmoe was, depressief of angstig. Je kon daardoor niet helder zien hoe de situatie in elkaar stak en hoe de ander er aan toe was. Je deed daardoor dingen fout, was onzorgvuldig, misschien zelfs wel bot, maar je kon het toen echt niet anders. Je was niet perfect. Je was toen en bent nu nog net zo’n falend wezen als iedereen om je heen. En zoals gezegd, dat kun je de perfectionist maar heel moeilijk aan zijn verstand peuteren. Het voelt voor hem als een vernedering om dat toe te geven.
Toch is dat nodig. De perfectionist moet inzien dat zijn eisen te hoog waren. Niemand is perfect. Dus jij ook niet. Zodra de perfectionist zijn eisen laat varen, kun je jezelf weer zien met de ogen van je hart en is het niet moeilijk jezelf te vergeven. Je mag wel naar perfectie stréven, maar het is je vergeven dat je nog niet perfect bént.

Een andere reden waarom je de perfectionist heel moeilijk het zwijgen kunt opleggen is het feit, dat hij vergeven verwart met goedpraten. Maar vergeven is heel iets anders dan goedpraten.
Stel, dat je een mooie vaas van je moeder kapot hebt gemaakt. Je was haastig, ongeconcentreerd en stootte hem gewoon kapot. Na wat heen en weer gepraat vergeeft je moeder je, maar dat betekent helemaal niet, dat ze het goed praat. Ze zegt niet dat het niet hindert. Want het ís niet goed en het hindert wel. Natuurlijk vindt ze het erg dat haar vaas kapot is. Natuurlijk vindt ze het dom dat jij hem kapot stootte. Je had voorzichtiger moeten zijn. Ze praat je gedrag niet goed, maar ze vergeeft het je wel. Ze houdt nog steeds van je. Met al je stunteligheid. Voor een perfectionist is dat heel moeilijk, eigenlijk niet te begrijpen. 

Toch is het is van essentieel belang om dit onderscheid te maken. Het maakt namelijk nogal wat uit hoe het nu verder gaat: je moeder veroordeelt je dus niet, ze vindt je niet slecht en zal je niet straffen, maar haar verdriet om de gebroken vaas is er natuurlijk wel. Dat verdriet zal voor jou een aansporing kunnen zijn om voortaan wat voorzichtiger met haar spullen om te gaan. Niet, omdat je je heel slecht voelt, maar uit respect voor haar. Als je goed nagaat, besluit je te gaan doen wat de perfectionist ook al zei: “Doe niet zo haastig, wees wat voorzichtiger!” Alleen nu niet uit angst, of uit plichtsbesef, maar omdat je het graag wilt. Doordat je je hart nu ook voor jezelf hebt geopend, kun je je goede bedoelingen immers weer voelen. Zo bekeken kun je een ‘fout’ zien als een les in liefde.

21 reacties op “Jezelf vergeven”

  1. Prachtig Riekje!
    En zo is het vergevingsverhaal rond en kunnen alle moeders die wel eens lelijk hebben gedaan tegen hun kroost volop en ongegeneerd van deze 8 mei dag genieten

    1. O ja, het is vandaag moederdag. Daar had ik helemaal niet bij stil gestaan.
      Nou, moeders verwijten zichzelf meestal nogal wat! Wie weet, draagt deze blog wat bij aan een fijne dag!

  2. Wat een giede reminder Riekje!

    Vooral het verschil tussen vergeven en goed praten!

    Fijne en gezellige Moederdag!

    Warme groet Helga

  3. Bedankt voor je mooie blog.

    Best herkenbaar, vaak merk dat ik geneigd ben om in gevecht te gaan met mijn imperfecties. Maar gelukkig heb ik soms ook korte momenten dat ik dat kan omarmen en milder kan zijn naar mezelf. Voelt wel fijner.

    Groetjes Linda

    1. Jezelf veroordelen voelt ellendig en heeft geen enkel positief effect.
      Het wonderlijke is dat je heel goed mild naar je imperfecties kunt zijn, en tegelijk kunt proberen om ‘het’ beter te doen.

  4. Dank je Riekje.
    Een prachtige eye-opener voor wie vergeten is of nooit geleerd is dat geen mens perfect kan zijn.
    En een stimulans om al mediterend nog eens diep te kijken naar mijn eigen streven om een perfect mens te willen zijn.
    Fijne (moeder)dag!

    1. Er zijn inderdaad zoveel mensen die zichzelf tot inden treure blijven bestraffen vanwege fouten of missers. Die gun ik veel mildheid naar zichzelf.
      Mooi, die bereidheid om jezelf steeds weer op de korrel te nemen.

      1. Na mijn pensionering ben ik vrijwilligerswerk gaan doen bij Slachtofferhulp Nederland en mag ik mensen, die iets traumatisch hebben mee gemaakt, helpen om zichzelf niet meer “op hun kop” te geven voor de kop opstekende boosheid, angst, onmacht, aanhoudende spanningen, e.d. Dit vanuit de stelling dat dit normale reacties zijn op een abnormale gebeurtenis.
        Dit doe ik zo veel als mogelijk vanuit een oprechte betrokkenheid en mededogen.

        Waar dit past en de cliënt mogelijk helpt laat ik hierbij ook wel eens wat zien van mijn eigen imperfecte ervaringen.
        En dat ik ook maar een mens en geen robot ben.

        Ik heb mijzelf intussen in de loop van jaren goed kunnen accepteren en waarderen, maar toen ik vanochtend tijdens mijn meditatie nog eens wat intenser naar mijzelf keek, ontdekte ik op mijn schouder toch nog dat angstig makend duiveltje van vroeger, wat roept dat het nog goed genoeg is.
        Hij reist al die tijd stiekum met mij mee.
        Tijd om er wat liefdevolle aandacht te geven.
        Misschien wordt hij er wat milder van!

        1. Als ik lees hoe je als vrijwillige bij Slachtofferhulp werkt, ben ik ervan overtuigd dat je prima werk doet. Niet alleen dát je het doet is mooi, maar ook hóe je het doet. Ik ben ervan overtuigd dat je mensen werkelijk iets te bieden hebt.
          En wat dat duiveltje betreft; aai het maar eens lekker over zijn bolletje, bedank hem voor zijn goede bedoelingen en stuur hem met pensioen. Je heb hem niet meer nodig!

        2. Wat grappig of opmerkelijk. Heb je gezien/gelezen dat je zelf hierboven hebt geschreven dat het duiveltje van vroeger zei: ‘wat roept dat het nog goed genoeg is?’

          Het ‘niet’ ontbreekt al in jouw nieuwe versie. Mooi toch!

          Hartelijke groet van een oplettende perfectionist?

  5. Dank je wel Riekje.
    Jouw gedeelde inzicht geeft mij een ontspanning op diep niveau. Ja, ik ben een gewoon mens met goede bedoelingen die ook barsten en scherven kunnen veroorzaken.
    Zien wat ik veroorzaak en toch mezelf blijven omarmen. En doorgaan met leren van die fouten. Dat wil ik graag meer.
    Hartegroet, Heleen.

    1. Vooral die goede bedoelingen kunnen zo taai zijn en zich vermengen met de perfectionist. Natuurlijk wil je het beste en daardoor is het soms zo verdrietig dat je dat niet haalt. Maar om jezelf daarvoor nu om de oren te slaan is iets heel anders. Nergens voor nodig.

  6. Prachtig beschreven hoe er vergeving kan zijn en toch ook last van het gevolg. De vaas blijft kapot, ook al is de relatie dat niet meer.

    Ik heb de perfectionist leren als één van de stemmen. En op deze manier waardeer ik hem ook. Hij helpt mij om scherp te blijven en aandacht te geven aan wat ik belangrijk vind. Maar, hij mag daarna ook stoppen met roepen, het is immers niet de enige stem in mijn hoofd (zie voice dialogue). Soms bedank ik hem letterlijk hardop voor het inzicht: “Dank je wel dat je mij laat zien hoe belangrijk ik het vind om mijn moeder blij te maken. Daar kan ik iets mee”
    Een mooie stap die ik daarna kan maken is mijzelf ook bewust vergeven net zoals ik dat bij een vriendin zou doen. Dank je voor dit inzicht en een hele mooie dag gewenst

    1. Dankjewel voor je reactie.
      Ja, er huizen veel stemmen in mensen. Het blijft vaak zoeken welke stem de belangrijkste is. Maar het is uiteindelijk belangrijk om jezelf te vergeven. Inderdaad, met zoals je een vriendin zou vergeven. Ik denk dat het de stem van je hart is die dat doet.

  7. Dag Riekje,

    Ik lees je blog nu pas. Mooi en helder wat je beschrijft. Toevallig dat ik gisteren nog als begeleider van ACT therapiegroep de deelnemers hun ‘kwelgeest’ heb laten tekenen op een groot vel tegen de muur van 1.20-90 cm. Dan mag deze ‘over kritische’ kant een ware gedaante krijgen en kan alles er eens uitgegooid worden door er de gedachten teksten bij te schrijven die allemaal door het hoofd schieten. Het maakt het mogelijk eens even letterlijk afstand te nemen en weer te beseffen dat je veel meer bent dan dat wat daar op dat papier getekend bent. Het is altijd een zinvolle opdracht.

    Zelf had ik tussen kerst en nieuwjaar voor mijzelf een ‘centreerjezelfthuisretraite’ georganiseerd. Vanwege de Corona lockdown een goed alternatief. Het was veel pittiger als dat ik dacht, vooral in de eerste dagen omdat mijn eigen criticus zich heel erg liet horen. Overdag maar vooral snachts. Ik mocht zelf ermee oefenen me er niet mee te identificeren. Aan het eind van de week kwam ik tot een inzicht waar ik zelf, om eerlijk te zijn heel verbaasd over was en ook heel blij mee.
    Namelijk ‘ik ben ook maar een gewoon mens’.
    Ik moest er innerlijk erg om lachen, ik voelde ook schaamte dat ik dit voor mijzelf nu pas op deze manier zo helder onder ogen kon zien dat mijn maatstaven naar mijzelf zo anders zijn als die ik naar anderen toe hanteer. En het voelde tegelijkertijd ook kwetsbaar.
    Ik heb het wel met een aantal mensen gedeeld, maar breng het dan zorgvuldig zodat ik niet uitgelachen wordt voor dit ‘open deur’ inzicht.
    Die hoge eisen in mijzelf hebben voor veel mooie dingen gezorgd maar hebben me ook heel wat leed bezorgd. Met ‘simpelweg’ (nou ja, zo simpel is dat niet altijd) ‘erkennen’ aan dat wat minder goed heeft uitgepakt als dat ik wilde, en mijn ‘nieuwe’ inzicht is er meer verzachting gekomen.
    Dank voor je mooie uiteenzetting.

    1. Dankjewel voor je uitgebreide en openhartige reactie.
      Wat goed, zo’n ‘centreerjezelfthuisretraite’. En wat een mooie uitkomst: ik ben maar een gewoon mens. Inderdaad moet je altijd een beetje voorzichtig zijn met het delen van dergelijke inzichten, want niet iedereen is er bewust van hoe diep zo’n criticus verscholen kan liggen. Een ‘open deur’ is soms heel moeilijk te bereiken.
      Simpelweg erkennen dat het niet zo goed is gegaan als je had gewild is inderdaad vaak niet simpel, omdat het ook heel verdrietig is dat te moeten constateren.

  8. krijg hem nog niet gelezen Riekje, blijf bij “perfectionist” steken.
    Heeft te maken met mijn falen als vader jegens mijn oudste dochter.
    Ga hem absoluut verder lezen.

    1. Ocharme, wat vervelend. Maar laat ik je dan het slot van het verhaal alvast verklappen: de perfectionist snapt uiteindelijk ook wel dat jij indertijd niet beter kon dan je deed. Je bent en was ook maar een gewoon falend mens. Net als iedereen.
      En wie weet, wat en hoe er nog van alles te herstellen en te ontwikkelen valt met je oudste dochter.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *