Het dagelijks verleden

OVER TIJD 4
Laatst ontmoette ik weer eens iemand die beweerde dat werken met regressie in therapie onzin is. “Het is volstrekt zinloos om steeds maar weer terug te gaan naar het verleden en je gedrag op die manier te verklaren,” beweerde hij geïrriteerd. Nu erger ik me ook regelmatig aan mensen die (vaak ongevraagd) uitgebreid vertellen wat ze allemaal wel niet hebben meegemaakt in hun jeugd en hoezeer ze daaronder hebben geleden, om vervolgens vast te stellen dat dit verleden hun gedrag tot op de dag van vandaag bepaalt en dat ze daar dus niets aan kunnen veranderen. Ik ervaar dat altijd als een vrij irritante manier om de verantwoording voor je gedrag naast je neer te leggen, en alles te wijten aan je jeugd. In het bijzonder aan de ouders. Dus ik was het in zekere zin met de persoon eens. 
Door de opmerking werd me echter ook duidelijk dat mijn gesprekspartner waarschijnlijk een bepaalde vorm van therapie voor ogen had, namelijk wat ik noem ‘praat-therapie’; therapie waarin voornamelijk aandacht wordt besteed aan het verklaren en uitleggen van gedrag door het verleden te analyseren, eventueel aangevuld met gedragsaanwijzingen. Hij had kennelijk niet meegemaakt dat je in therapie ook kan werken met emoties en emotionele verwerking. Inderdaad; vaak aan de hand van wat regressie wordt genoemd. In de jaren dat ik therapie gaf en veel met emoties werkte, zoals onze opvolgers in het Boswijk Instituut ook doen, heb ik ervaren dat die manier van werken vaak heel succesvol kan zijn. Daarom was ik het ook absoluut níet met mijn gesprekspartner eens. In mijn ogen is dergelijke therapie wel degelijk zinnig.
Therapeuten die met emoties werken, verplaatsen bovendien hun cliënten helemaal niet vanuit het heden naar het verleden, maar andersom: vanuit het verleden naar het heden. Het probleem is namelijk dat de cliënten zich helemaal niet in het heden, maar voortdurend in het verleden bevinden. 

Stel: een client heeft een probleem met zijn leidinggevende. Hij vindt hem autoritair en afstandelijk, voelt zich keer op keer door hem vernederd en reageert daarop door zich terug te trekken. Hij is natuurlijk woedend, maar dat laat hij niet merken. Als de therapeut wat dieper op deze gevoelens ingaat blijkt, dat hij vroeger dezelfde vernedering ervoer in het contact met zijn vader en dat hij zich toen ook al woedend terugtrok uit de relatie. De manier waarop hij hier en nu reageert op zijn leidinggevende lijkt dus sprekend op de manier waarop hij indertijd heeft leren omgaan met zijn vader. Dat komt echter niet doordat de leidinggevende zoveel op die vader lijkt, maar voornamelijk doordat de emoties die de cliënt indertijd ervoer in contact met zijn vader, ogenblikkelijk opduiken zodra hij zijn leidinggevende ziet. Dat maakt, dat hij zijn vader op de leidinggevende projecteert en dat maakt ook, dat hij zich tegenover die leidinggevende net zo gedraagt als vroeger tegenover zijn vader. De vroegere relatie met zijn vader herhaalt zich dus in de actuele relatie met zijn leidinggevende.
In termen van heden en verleden: hij verwart het heden (zijn leidinggevende) met het verleden (zijn vader) doordat hij het verleden op het heden projecteert. Zo bekeken is de cliënt helemaal niet aanwezig in het heden, maar zit hij gevangen in het verleden, namelijk in het gedrag dat hij in het verleden heeft ontwikkeld. Hij hoeft helemaal niet naar het verleden teruggebracht te worden. Hij is er nooit uit vertrokken. Zijn dagelijkse gedrag is het gedrag dat hij in het verleden heeft aangeleerd. Zijn dagelijkse heden is in feite zijn dagelijkse verleden. 

Om hem uit dit verleden te bevrijden, zal een therapeut die met emoties werkt, hem helpen het kind dat hij ooit was, zijn innerlijke kind, te laten opgroeien tot een volwassene. Niet, door de emoties van dat kind te analyseren en te verklaren, maar door ze te laten vóelen. Hij zal zijn cliënt ondersteunen bij het doorvoelen en verwerken van die emoties, hij zal hem helpen zijn negatieve overtuigingen te vervangen door positieve, hem leren zijn behoeftes en grenzen te onderscheiden en aan te geven, zijn meestal negatieve zelfbeeld om te zetten in een positief beeld, kortom: hij zal zijn cliënt helpen afscheid te nemen van zijn innerlijke kind door diens overtuigingen en bijbehorend gedrag te vervangen door een volwassen houding en gedrag. Een autoriteit in het dagelijks leven, zoals de leidinggevende, zal dan niet meer de kinderlijke emoties opwekken en er daardoor ook niet meer uitzien als de vroegere autoriteit; de vader. De cliënt kan zijn leidinggevende nu zien zoals hij is. 

Het is in mijn ogen overigens een naïef idee dat je je in de tijd zou kunnen verplaatsen. Je kunt niet terug naar het verleden en het is evenmin mogelijk je te verplaatsen naar de toekomst. Er bestaat gewoon niets anders dan het heden: het punt in de tijd waarin je complete verleden samenkomt en waar zich de start naar je toekomst bevindt. Psychotherapeuten veranderen het verleden niet. Voor zover ze iets veranderen, zijn het hersensporen die in de jeugd zijn ontstaan en die zich hier en nu in je hersens bevinden en die hier en nu je fysieke gewoontepatronen en je gedrag veroorzaken. Door die hersensporen ‘na te lopen’, je emoties, fysieke gewoontes en mentale overtuigingen te ervaren en te transformeren, wijzig je die hersensporen. Maar dat doe je allemaal in het heden.

34 reacties op “Het dagelijks verleden”

  1. Nou werd ik pas door een voorwerp helemaal teruggezet in het verleden, wat een bizarre ervaring was. Door bewust bij mezelf te zeggen, ik zit nu hier op deze stoel, durfde ik het aan om in het beeld van vroeger te zakken en in de observerende emotie van toen te doorvoelen en te doorzien. Het resultaat in het nu dat een stukje onbewust, een onderbuikgevoel nu bijna voelbaar is en verbonden met het nu. Zo blij daarmee, 69 jaar nu en dankbaar voor dit leven, en mooie zondagochtend teksten! Rond 2000 jouw boeken gelezen, relaties staat me nog zo bij, inmiddels 50 jaar met dezelfde partner, mede dankzij de tranen, die lezend in dat boek los kwamen. Dank daarvoor!

    1. Nu komen bij mij tranen van ontroering nu ik lees wat je schrijft. En dankbaarheid voor wat ik kennelijk voor je heb kunnen betekenen met mijn boeken. Dankjewel voor je reactie!

  2. Wat een prachtig artikel, ik heb het nog nooit zo mooi en duidelijk verwoord gezien. Dank je wel, het inspireert mij om meer helder te zien!

  3. En gelukkig heb je stoeten therapeuten opgeleid die tot de dag van vandaag in en buiten het Boswijkinstituut vol overtuiging op deze manier werken en ook weer nieuwe nieuwe mensen opleiden.

    1. Ja, dat is wel heel mooi om te beseffen; dat er zoveel mensen op onze manier doorgaan. En het Boswijk Instituut floreert inmiddels, ondanks de corona. En mooi dat ze daar bezig zijn en de theorie vormgeven en ‘uitbouwen’! Jan en ik voelen ons heel trotse ‘grootouders’.

  4. Mooi verwoord Riekje, voor mij zeer herkenbaar.
    Als haptotherapeut gids ik mensen bij het contact maken met hun lichaamssignalen, gevoelsleven en behoeften. Mijn ervaring, studie en zeker ook jouw boeken en de retraites bij jullie, hebben me hiervoor een stevige bodem gegeven.
    ‘In the here and in the now’.
    Lieve groet voor jou & voor Jan

    1. Het woord ‘gids’ heb ik vaak gebruikt in onze opleiding. Een therapeut gidst een cliënt door zijn eigen fysieke en emotionele wereld, zodat hij ook op plaatsen komt waar hij niet in zijn eentje durft te komen en waar nou net de heling te halen is. Fijn te horen dat je je zo stevig gegrond voelt.

  5. Interessant om te lezen! Doet mij persoonlijk denken aan steeds meer in het heden kunnen zijn zonder ballast en emotioneel volwassen worden.

  6. Ja, mooi ! Mooi woord ook: hersensporen. Blij en dankbaar dat ik destijds de opleiding aan het Boswijk Instituut heb gedaan. In eerste instantie voor mijzelf en daarnaast om nu in mijn praktijk mijn cliënten op een ervaringsgerichte manier te kunnen begeleiden. Prachtige manier.

    1. Het doet me zo goed te horen, dat je blij bent met de opleiding aan het Boswijk Instituut. Wat ben ik blij dat ze daar onze inzichten zo prachtig doorgeven, zodat jij ze ook weer door kunt geven!
      Komt weer het woord ‘spoor’ in me op: wie trekken met elkaar op deze manier een spoor van heling.

  7. Wat mooi verwoord Riekje.
    Ik ben ook zo super gelukkig in mijn Boswijk manier van werken. Ervarings- en lichaamsgericht. Dankbaar voor de Boswijkopleiding van een aantal jaren terug. Voor wat het mezelf heeft gebracht in mij eigen hersensporen en in de betekenis die ik er met clienten aan kan geven. Zeer waardevol.

  8. Dank je wel Riekje. Nu denk ik weer terug aan de diepe dankbaarheid die ik ervaren voor het herboren worden. In het heden de pijnen uit het verleden te genezen. Zelf, met mijn eigen kracht ! Geholpen door jullie en jullie therapeuten. Lieve groet ook aan Jan, Alexandra

    1. Mooi, dat beeld van herboren worden en ook mooi, dat je benadrukt dat je het zelf hebt gedaan. Op eigen kracht. Dat Jan en ik daarbij behulpzaam konden zijn stemt me dankbaar.

  9. May Vandekeybus

    Hoe mooi en duidelijk heb je hier de kracht van het “hier en nu “omschreven Riekje.
    Veel respect en een warme groet.

  10. Heerlijk Riekje, zit hier in St Moritz in zon en sneeuw en lees je blog. Alsof ik tegenover je zit. Een brede glimlach van herkenning.
    Wat speelt dat onderwerp toch eigenlijk bij vrijwel iedereen, ook bij mij..
    Dank voor de bewustwording met mijn 84sta,
    Fijne feestdagen, Tom

  11. Je innerlijke kind laat je ofwel dansend door het leven gaan of er moe doorheen sloffen. Voor een gelukkig en gezond leven, heb je een gelukkig en gezond innerlijk kind nodig. Soms voel je het even niet, en moet je weer terug naar je innerlijk kind.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *