Boos worden

Ik stond er helemaal niet bij stil toen ik in mijn laatste blog schreef over een hondenriem die over het trottoir was gespannen, maar meteen de eerste reactie op die blog verwees ernaar: ik beschrijf vrijwel exact dezelfde situatie in de boeken ‘Ruzie’ en ‘Boos’ om duidelijk te maken hoe boosheid ontstaat. In de Opleiding Transpersoonlijke Therapie deden we altijd een visualisatie die dit ervaarbaar maakte. We vroegen de deelnemers zich voor te stellen, dat ze op een pad liepen naar een plaats waar ze heel graag wilden zijn, of naar iemand die ze heel graag wilden ontmoeten. Als ze dan een eindje op weg waren zeiden we plotseling: “En nu valt er opeens een slagboom over de weg. Een hele stevige slagboom. Je kunt niet verder. Wat voel je, wat denk je, wat is je impuls, wat doe je?” 
De deelnemers voelden, deden en dachten natuurlijk allerlei verschillende dingen, maar de meesten werden boos. Variërend in gradatie van geërgerd, gefrustreerd, tot woedend of zelfs razend.

En dat was precies wat we wilden aantonen met deze visualisatie: je wordt boos wanneer je een doel niet bereikt. Er staat bijvoorbeeld een file op de weg, of je trein of je vliegtuig vertrekt niet. Het is ook mogelijk dat een belofte niet wordt nagekomen, je verwachting niet wordt ingewilligd, een norm wordt overschreden, je waarden niet worden gerespecteerd, een behoefte niet wordt vervuld, enzovoort. Hoe dan ook, de oorzaak van boosheid is globaal gezien altijd gelijk: je doel wordt niet gehaald doordat er een obstakel in de weg staat.
In energetische termen: je hebt je oorspronkelijke energie verbonden met een doel: een plaats, een verlangen, een verwachting enzovoort, en als die energie wordt gestagneerd ontstaat er boosheid. Hoe belangrijker het doel, des te krachtiger de boosheid.
Boosheid is in eerste instantie dan ook bedoeld om obstakels uit de weg te ruimen. Het is een soort overlevingsmechanisme. Iets staat in de weg, is gevaarlijk of belemmerend, dus je wilt het wegwerken. Boosheid wordt om die reden altijd gericht op de obstakels.

Boos worden is in mijn ogen daarom logisch. Ik herinner me nog dat ik woedend werd, toen mijn dochtertje ziek bleek te zijn op de ochtend van de dag waarop ik een leuk uitje had gepland. Het uitje kon daardoor niet doorgaan. Mijn doel was onbereikbaar. Logisch dat ik me gefrustreerd voelde en boos werd. (Is ze weer eens ziek. Ze is ook altijd ziek! Moet ik weer de hele dag thuis blijven! Ik heb me nog wel zó uitgesloofd om dit uitje te regelen!)

In mijn workshops over boosheid benadrukte ik dit altijd. Natúurlijk word je boos. Er is iets pijnlijks gebeurd. Geneer je niet voor je boosheid, ga het niet zitten ontkennen of wegwerken. Geef gewoon toe dat je boos bent. Doe je dat niet, dan heb je grote kans dat je die boosheid op allerlei indirecte manieren gaat uiten, bijvoorbeeld in slachtoffergedrag. 

Boos worden is dus logisch, maar kijk wel uit wat je ermee doet. Want het is lang niet altijd redelijk. Meestal zelfs helemaal níet. In het voorbeeld hierboven was het heel onredelijk om boos te worden op mijn dochtertje: het arme kind kon er natuurlijk niets aan doen dat ze ziek was. Gelukkig viel ik niet woedend tegen haar uit, maar reageerde ik me af door even stampvoetend in de tuin rond te lopen. Toen ik wat rustiger was geworden, voelde ik hoe teleurgesteld ik was doordat dat mijn uitje niet doorging. Ik vond het zo jammer dat ik mijn doel (het uitje) moest opgeven. Ik had er zoveel van verwacht!

En dat is de tweede, heel belangrijke functie van woede: zolang je boos bent, voel je geen pijn. Ik kon mijn pijn, mijn teleurstelling over het verlies van mijn dagje-uit, pas voelen toen ik wat gekalmeerd was. 
Woede is om die reden in zekere zin een veel ‘comfortabeler’ emotie dan teleurstelling. Als je boos bent voel je je krachtig, je hebt het gevoel dat je in je recht staat en voor jezelf opkomt. Dat is heel wat prettiger dan je teleurstelling te voelen, wat alles te maken heeft met opgeven en verliezen.

Sommige deelnemers in de Opleiding werden tijdens de visualisatie niet boos, maar verdrietig. Zij zagen kennelijk ogenblikkelijk in dat ze hun doel niet zouden kunnen bereiken, lieten dat heel gemakkelijk vallen en voelden daardoor meteen de teleurstelling. 
Soms kwam dat doordat het doel niet zo heel belangrijk voor hen was, maar in veel gevallen had dat te maken met hun jeugdsituatie. Als kind mochten ze niet boos worden, zodat ze hadden geleerd hun boosheid te onderdrukken en niet meer te voelen. Mensen bij wie in hun jeugd boos-zijn een taboe was, ontkennen doorgaans in alle toonaarden dat ze boos zijn. 

Resumerend: er niet veel dingen waar ik heel zeker van ben, maar dit weet heel zeker: boosheid wordt altijd veroorzaakt door pijn. Ónder boosheid ligt altijd teleurstelling en pijn, doordat een doel niet is gehaald.

Nu weer even terug naar de hondenriem over het trottoir. Mooi voorbeeld van hoe een obstakel (de hondenriem) je energiestroom blokkeert, waardoor je je doel (ongehinderd doorlopen) niet haalt. Dat veroorzaakt een gevoel van frustratie en irritatie (die stomme riem en die onachtzame man). 

Nu kun je de bezitter van de riem boos (of belerend!) aanspreken en dan zul je in dit voorbeeld je doel waarschijnlijk wel halen. De man zal zijn hond terugroepen en daarmee het obstakel weghalen, zodat je weer vrijuit kunt doorlopen. Maar je riskeert wel een ‘gevecht’. De man kan zich ook gaan verdedigen (verdedigen is terugvechten), doordat hij zich onheus benaderd voelt. Daardoor kan er een gevecht (ruzie) ontstaan of een op zijn minst onprettige situatie.

Je kunt ook bij jezelf nagaan waardoor de woede ontstond: waar gaat het eigenlijk om? Wat is de pijn? Dat zal alleen maar lukken als je een beetje tot rust bent gekomen.
In het voorbeeld is de pijn: niet ongehinderd kunnen doorlopen. Hoe erg is dat? Zeker als je ziet dat je net zo goed even over de stoep kunt lopen, is er geen enkel probleem. Je kunt je doel heel gemakkelijk opgeven.
(Even terzijde: als je nagaat hoe je onvervulde verlangens, verwachtingen, hoop enzovoort er uit zien, zul je in heel veel gevallen ontdekken dat die nogal irreëel zijn. Wat je wilt, denkt, verlangt te krijgen of te ontvangen is lang niet altijd realistisch.)

Wil je je doel niet opgeven, of vind je de situatie gevaarlijk en wil je de baas van de hond daarop attenderen, dan kun je hem, nu je boosheid is geluwd, op een vriendelijke toon aanspreken, waardoor de kwestie in der minne geschikt kan worden. Hij zal zich misschien zelfs verontschuldigen.

Tot zover mijn verhaal over boosheid. Mijn boeken Boos en Ruzie zijn beide over de 200 pagina’s. In mijn boek ‘De reis van het bewaarzijn’ besteed ik er ook de nodige bladzijden aan. Kun je nagaan hoe onvolledig ik deze blog vind!

Mooie coïncidentie: op dit eigenste moment (vrijdagmiddag, 14 juli, 12 uur) komt er een Bodhi Nieuwsbrief binnen met het hoofdartikel: ‘Van woede naar tolerantie en mededogen.’ Het begint met de beschrijving van het Chinese karakter voor woede. Dat bestaat uit twee delen. Het bovenste deel betekent ‘slaaf’ en het onderste ‘hart’. Als geheel betekent het karakter: ‘Slaaf van onze hartstochten’. Doordat de slaaf boven het hart staat, betekent dit dat we geen meester zijn over ons hart. 
Helemaal mee eens: daar gaat het uiteindelijk om.

20 reacties op “Boos worden”

  1. Dank je wel Riekje, nu begrijp ik wat er met me aan de hand is. Mijn man is overleden en ik ben zo ontzettend boos. Nu lees ik wel dat boosheid hoort bij rouw maar het waarom wordt nergens zo goed uitgelegd als jij dat in deze blog doet. Hier kan ik wat mee.
    Dank.

    1. Fijn! Ik bedoel: fijn dat je nu beter begrijpt wat die boosheid te betekenen heeft.
      Maar natuurlijk helemaal niet fijn dat je boos bent. Hoewel, zo’n groot verdriet als het verlies van je man kun je gewoonweg niet in één keer verwerken. Dat heeft heel wat tijd nodig en in die tijd kun je jezelf als het ware op de been houden met je boosheid. Zo bekeken is die boosheid effectief.
      Wees er wel op bedacht dat je geen schade aanricht. Het beste kun je de energie van die boosheid omzetten in dóen. Actief dingen doen. Je huis opruimen, vrijwilligerswerk doen, een moestuin beginnen, een studie oppakken, wat ook maar. Als het meezit is dat ‘doen’ een beetje leuk en kan het het begin vormen van een nieuwe invulling van je leven.
      Wees er heel alert op dat je niet jaloers wordt. Boosheid vermomt zich vaak als jaloezie. Heel logisch en voor de hand liggend: de ander bezit wat jij mist!
      Maar de pijn van jaloezie is in mijn ervaring scherper en minder goed te verdragen dan de pijn van verlies.
      Dus verwelkom je boosheid, maar vergeet niet om regelmatig ook je pijn aandacht te geven, zodat de bron van de boosheid langzaam maar zeker verdwijnt. Je kunt pijn alleen maar verwerken door het te voelen.
      En vergeet dan vooral niet om jezelf vriendelijk te omarmen. Richt je aandacht niet zozeer op wie en wat je mist, maar vooral op jezelf: het ís ook moeilijk voor je; je hebt steun en troost nodig. Hopelijk zijn er mensen om je heen die je dat geven, maar je hebt deze vriendelijke houding tegenover jezelf ook nodig.
      In mijn boek ‘Afscheid, loslaten wat dierbaar is’ beschrijf ik dit allemaal.
      Heel veel sterkte en goeds toegewenst!

      1. Dank voor je uitgebreide reactie.
        Vorig jaar had ik me opgegeven voor de opleiding Mindfulnesstrainer en heb dat uitgesteld ivm de ziekte van mijn man. Dit voorjaar, net na zijn overlijden, ben ik toch gestart. Het was soms pittig en tegelijk gaf het me veel energie. Vandaag heb ik de 1e workshop gegeven en dat is goed ontvangen. Tegelijk was er de pijn om het niet te kunnen delen. Het gaat echt samen.
        Fijn om van je de herkenning en bevestiging te lezen.
        En je boek staat in mijn boekenkast, maar helemaal vergeten.

        1. Fantastisch dat je je leven weer zo hebt opgepakt! En ja, die dubbelheid van vreugde en pijn zal nog wel even duren. Maar vroeger of later zal het zeker verzachten.

    1. Dank u dan weer, voor deze reactie. Ik was op het laatste moment even heel onzeker, omdat ik dacht dat dit allemaal wel ‘oud nieuws’ zou zijn. Maar gelukkig is een beetje herhaling ook goed!

  2. Hoi Riekje,
    Wat heerlijk om zo kernachtig te herlezen hoe het zit, juist fijn dat ik daarvoor niet beide boeken helemaal hoef te lezen :)! Het helpt erg om te herkennen dat er onder boosheid verdriet zit en dat als iemand boos blijft het niet per se persoonlijk is, maar iemand het lastig vind om de dingen te accepteren zoals ze zijn. Fijne zondag!

    Nicole

    1. Jazeker, heel veel mensen kunnen en willen niet toegeven en accepteren dat de dingen niet gaan zoals zij hadden gewild. Dat associëren ze met verliezen en verliezen wordt vaak ervaren als vernederend . Tja, en dan blijven mensen ‘in verzet’. Lastig voor zichzelf, maar ook voor de omstanders.

  3. Jeannet Sluis

    Ja boos.Lastig vind ik.Ik snap wel dat je boos wordt als je een obstakel tegenkomt,maar ik schrik altijd van iemand die zo vreselijk boos wordt zoals mijn man.
    Hij zegt dan dat hij moet afreageren en dat ik de enige ben in de buurt en dat je daarvoor
    ook getrouwd bent,maar ik zou dan veel liever
    hebben dat hij buiten tegen de bomen ging schreeuwen,maar dat krijg ik hem niet aan z’n
    verstand en van de weeromstuit word ik dan ook boos .Het lijkt wel of boosheid ook besmettelijk is.Zelf begin ik te huilen bij obstakels,maar ik bezit ook een portie nuchterheid waardoor ik incalculeer dat sommige obstakels nu eenmaal niet te vermijden zijn en niet te veranderen en dan
    leg ik me daar bij neer.

    1. Koop een boksbal! Prachtige manier om af te reageren!
      De enige reden om af te reageren is overigens: de pijn ónder de boosheid op het spoor te komen. Vandaar dat de beste manier om te reageren op iemand die boos is, is vragen: “Wat is er?” Je vraagt dan naar de grond ónder de boosheid.
      Boosheid is inderdaad besmettelijk in die zin, dat boosheid verdediging genereert en verdediging is ook boosheid. Vandaar dat boosheid zo in-effectief is: je lost er niets mee op.
      Het wordt me overigens niet duidelijk of je man boos wordt doordat jij in zijn ogen iets fout doet, of dat het gaat om dingen die hij in de buitenwereld meemaakt (op zijn werk bijvoorbeeld). Dat zijn wel twee heel verschillende situaties.
      In beide situaties gaat het overigens om de vraag wat maakt dat je man zo boos is.
      Wat jouzelf betreft, zou ik proberen na te gaan of de ‘nuchterheid’ die je noemt niet ontstaat doordat je geleerd hebt dat ergens voor opkomen nu eenmaal niet werkt. Natuurlijk zijn heel veel dingen onontkomelijk. Maar misschien laat je het er vaker bij zitten dan nodig is. Wie weet.

      1. Dank voor je bericht
        Ja,het is niet dat ik iets fout doe
        of iets daarbuiten fout gaat,maar vaak in mijn ogen iets onnozels
        Het regent de hele dag of te warm of een file of iets eenvoudigs lukt niet.
        Hij verveelt zich ook heel snel.
        Werkt niet meer,is met pensioen
        We zouden allebei graag willen dat hij nog werkte,ergens zijn tanden in kon zetten.Hij heeft zich gemeld bij het dorpsrestaurant dat steeds dicht zit bij gebrek aan personeel, maar daar komt ook niets uit.
        Hij werkt ook in park specialiteit
        brandnetels en bramen uittrekken.Leest veel.Kan niet klussen helaas.Vandaag is hij naar onze dochter,geniet ik even van heerlijk alleen zijn.Ik verwacht van jou geen oplossing hoor.Het boek over ruzie vond ik
        indertijd heel interessant.groetjes

        1. Als iemand heel snel kwaad is om allerlei onbenullige redenen, dan betekent dit dat er chronische pijn is. De pijn van je man lijkt me het afscheid van zijn werk als een van de ‘doelen’ in zijn leven en de leegte die ervoor in de plaats is gekomen. Dan is het zaak om te rouwen.
          Aardig van je, dat je zegt dat je van mij geen oplossing verwacht, maar ik verwacht ook niet dat ik dat zou kunnen. Hooguit eventueel een nieuw licht laten schijnen.

  4. Recent ben ik erg boos geworden omdat ik niet gezien werd. Het niet gezien worden heb ik naderhand wel verwoord naar de “boosdoener” op een voor mij goede rustige manier. Ik voelde ook compassie naar de “boosdoener”. Zij deed het niet met opzet. Wat me raakte is dat ik zoveel boosheid voelde. Ik herken dat ik dat als kind niet uitte. Ik kan het dus nu wel boos worden, maar voel toch ook een soort schaamte. Ik ben blij dat je schrijft dat het wel mag. Voel tranen achter mijn ogen. Heftig was het. Ben dagen van slag geweest. Stiekem voel ik nu een vrijheid :).

  5. Natuurlijk mag je boos worden, beter gezegd: het gebeurt gewoon. Wie zou de ‘autoriteit’ zijn die zegt dat het niet mag?
    Maar het is heel belangrijk om na te gaan wat je dan met die boosheid doet. Mooi, dat je op een rustige manier kon vertellen dat je je niet gezien voelde. De tweede stap is nu, je te realiseren dat je vroeger kennelijk ook heel vaak niet werd gezien en dat dat heel veel pijn heeft gedaan. Je mocht toen niet boos worden en dat is erg, maar veel erger is: dat deed toen heel veel pijn en met die pijn is kennelijk nooit iets gedaan. Die oude pijn wordt keer op keer ‘getriggerd’ in situaties waarin je je niet gezien voelt.Je voelt de pijn van toen, samen met de pijn van nu.
    Het is zaak, om het kleine meisje in je te troosten en om jezelf steeds te ‘zien’ en te erkennen. Uiteindelijk gaat het er niet om dat je ouders je zien, of wie dan ook, maar dat je jezelf ziet en serieus neemt.

    1. Mezelf zien en serieus nemen. Dan zal ik mijn stem laten horen. Ik ga ervoor. Nieuwsgierig naar hoe dat dan gaat. Voel verdriet en energie. Bedankt Riekje.

      1. Mooi voornemen. Maar blijf er vanuit gaan dat niet alle mensen iemand anders werkelijk kunnen zien. Veel mensen luisteren nauwelijks, omdat ze voornamelijk bezig zijn met zichzelf. Als dat zo is, laat dat dan gewoon van je afglijden of probeer het nog een keer. Maar blijf altijd vriendelijk.
        Succes!

        1. Neem jezelf serieus, deze plakte ik ongeveer een jaar geleden op mijn muur in het toilet. Het heeft me al veel houvast gegeven op momenten dat ik twijfel aan mezelf met de vraag of ik bijvoorbeeld wel ’terecht’ boos ben. Het doet zoveel met mij om mezelf op zo’n moment serieus te nemen, bedankt om dit hier nog eens te verwoorden.

  6. Lieve Riekje. Mooi verhaal. Gelukkig wordt ik in sommige situaties niet (meer) boos. Net als jouw uitje, ging mijn concert in Nimes (Arena) van de artiest die ik al sinds 1966 volg (Michel Polnareff) niet door verleden week, omdat mijn zoon geopereerd moest worden. Het was waarschijnlijk mijn laatste kans om hem life te zien (de beste man is 79) maar de keus was toch niet moeilijk. Het is wat het is in zo’n situatie.
    Overigens herken ik de situaties wel, die je beschrijft, ik ben niet altijd een koele kikker.
    Groet – Theo

    1. Oh wat erg! Zowel dat afgelaste unieke concert als de operatie van je zoon. Ja natuurlijk gaat die zonder enige twijfel voor!
      Ikzelf word regelmatig heel erg kwaad, maar gelukkig weet ik dat tot nu toe altijd binnen te houden en geef ik mezelf de tijd om wat af te koelen en de situatie wat ‘wijzer’ op te lossen.
      Beterschap voor je zoon!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.